← Lập trình Python cơ bản

Bài 1 · Cơ bản · 18 phút· Cập nhật 11/06/2026

Cài đặt Python & chọn bản cài

Biên soạn bởi Nguyễn Anh Tuấn

Cài Python trên Windows/Linux/macOS (kể cả bằng uv); các bản cài CPython/PyPy; ngôn ngữ vs bản cài; float theo kiến trúc CPU; chạy code: REPL, file, uv run.

1

Cài Python trên máy bạn

Bạn cần một bản cài Python để chạy code. Cách hiện đại & gọn nhất là dùng uv (lo cả việc cài Python lẫn thư viện - đọc & cài uv); hoặc cài trực tiếp theo hệ điều hành:

Khuyên dùng: uv (mọi hệ điều hành)

# Cai uv (xem astral.sh/uv), roi:
uv python install 3.13     # uv tu quan ly cac phien ban Python
uv run hello.py            # chay file (uv tu lo moi truong)

Hoặc cài trực tiếp theo hệ điều hành

# Windows: tai bo cai o python.org (tick "Add to PATH"),
#          hoac:  winget install Python.Python.3.13

# Linux (Ubuntu/Debian): thuong co san python3, hoac:
sudo apt install python3 python3-pip

# macOS:
brew install python

# Kiem tra:
python3 --version

Liên hệ

Vì sao nên có môi trường ảo (venv) và uv quản lý thư viện ra sao - học kỹ ở bài “Module, gói & môi trường ảo”. Còn Python chạy code thế nào (bytecode → máy ảo CPython) là bài “Làm quen Python & cách nó chạy” ngay sau đây.

Ai tạo ra Python?

Python do Guido van Rossum tạo ra: ông bắt đầu viết cuối năm 1989 tại viện CWI (Hà Lan) và công bố bản đầu tiên năm 1991, như một hậu duệ dễ dùng hơn của ngôn ngữ ABC. Tên “Python” lấy từ nhóm hài Anh Monty Python’s Flying Circus, không phải con trăn. Triết lý “có một cách hiển nhiên, dễ đọc để làm việc” của ông in đậm trong ngôn ngữ Python tới tận nay.
2

Nhiều bản cài Python, nhiều tổ chức

Giống C, Python là một NGÔN NGỮ có chuẩn - luật do Python Software Foundation và các đề xuất PEP định nghĩa. Có nhiều bản cài (implementation) chạy ngôn ngữ đó:

Bản càiTổ chứcGhi chú
CPythonPSFmặc định, viết bằng C - tải ở python.org là cái này
PyPynhóm PyPycó JIT, nhanh hơn nhiều cho việc nặng
MicroPythoncộng đồngcho vi điều khiển, bộ nhớ tí hon
Jython / IronPython-chạy trên JVM / .NET
GraalPyOracletrên GraalVM, đa ngôn ngữ
  • ▸Chuẩn (PSF + PEP) = LUẬT ngôn ngữ; bản cài = chương trình chạy luật đó.
  • ▸CPython là bản mặc định & phổ biến nhất - khoá này dùng nó.
  • ▸Cùng một file .py chạy được trên các bản cài khác (đa số trường hợp).
3

Độ chính xác float theo kiến trúc CPU

Trước hết, một sự thật làm nhiều người mới bất ngờ: 0.1 + 0.2 KHÔNG ra đúng 0.3 (thử trong REPL):

float là số GẦN ĐÚNG

>>> 0.1 + 0.2
0.30000000000000004
>>> 0.1 + 0.2 == 0.3
False

Trung thực về float & kiến trúc

float của Python chính là double IEEE 754 - cùng định dạng bit trên x86, x64, ARM. NHƯNG kết quả TÍNH có thể khác chút: x86 đời cũ dùng FPU x87 ở 80-bit rồi làm tròn; x64 dùng SSE ở 64-bit; lệnh FMA làm tròn một lần; tối ưu của trình thông dịch/thư viện đổi thứ tự phép tính. ⇒ Đừng giả định float ra y hệt trên mọi máy, và đừng so hai float bằng == (học kỹ hơn ở bài “Kiểu int, float, bool & str”).
4

Chạy code: REPL · file · uv run

Có ba cách chạy Python - biết cả ba để dùng đúng lúc:

ba cách chạy

# 1) REPL: thu nhanh tung dong (go "python" hoac "python3")
$ python3
>>> 2 + 3
5
>>> len("Python")
6
>>> exit()        # hoac Ctrl-D de thoat

# 2) Chay mot file
$ python3 hello.py

# 3) Qua uv (tu lo moi truong & thu vien)
$ uv run hello.py
  • ▸REPL = phòng thí nghiệm: gõ một biểu thức, thấy kết quả ngay.
  • ▸python3 hello.py để chạy cả một chương trình; exit() hoặc Ctrl-D thoát REPL.
  • ▸uv run lo sẵn môi trường ảo & thư viện (học kỹ ở bài “Module, gói & môi trường ảo”).

Tiếp theo

Đã cài xong & biết cách chạy. Bài ngay sau - “Làm quen Python & cách nó chạy” - cho thấy điều gì xảy ra BÊN TRONG khi bạn gõ python hello.py (mã nguồn → bytecode → máy ảo CPython).

Câu hỏi thường gặp

Cách hiện đại & khuyên dùng: cài uv (astral.sh/uv) rồi uv python install 3.13 - uv tự quản lý các phiên bản Python. Cách trực tiếp: Windows tải bộ cài ở python.org (nhớ tick “Add to PATH”) hoặc winget install Python.Python.3.13; Linux thường có sẵn python3 (hoặc sudo apt install python3); macOS brew install python.

Python là một NGÔN NGỮ (luật do Python Software Foundation và các PEP định nghĩa). CPython là BẢN CÀI phổ biến nhất - viết bằng C; tải ở python.org chính là nó. Ngoài ra có PyPy (có JIT, nhanh hơn cho việc nặng), MicroPython (vi điều khiển), Jython/IronPython (chạy trên JVM/.NET)… cùng chạy một ngôn ngữ Python.

CPython - bản mặc định, tài liệu & thư viện nhắm vào nó, và là thứ khoá này dùng. Khi cần tăng tốc cho việc nặng mới cân nhắc PyPy; khi làm vi điều khiển mới cần MicroPython.

float của Python (chính là double IEEE 754) có CÙNG định dạng bit trên mọi máy. Nhưng KẾT QUẢ TÍNH có thể khác chút giữa các kiến trúc/FPU (x86 đời cũ dùng x87 80-bit; x64 dùng SSE 64-bit), lệnh FMA, và tối ưu của trình thông dịch. Vì vậy đừng giả định float ra y hệt mọi nơi, và đừng so float bằng ==. Cách lưu số thực/tiền cho đúng học ở bài “Kiểu int, float, bool & str”.

Tick những điều em tự tin làm được. Càng lên cao, em càng hiểu sâu.

Tick những điều em tự tin làm được sau khi học bài này. 0/6

Trắc nghiệm nhanh

Trả lời vài câu để chắc rằng em đã nắm bài.

Câu 1/3 Điểm: 0

Quan hệ giữa “Python” và “CPython” là gì?

  1. 1

    Cài & kiểm tra

    Cài Python (qua uv hoặc trực tiếp), rồi chạy python --version (hoặc python3 --version).

    Hoàn thành khi: In ra phiên bản Python → môi trường sẵn sàng.

  2. 2

    Bản cài của bạn

    Chạy: import platform; print(platform.python_implementation()). Ra gì?

    Hoàn thành khi: Thường là CPython - bản cài mặc định.

  3. 3

    Ngôn ngữ vs bản cài

    Bằng lời: “Python” và “CPython” khác nhau ra sao?

    Hoàn thành khi: Python = ngôn ngữ (luật, PEP); CPython = bản cài (chương trình viết bằng C chạy code đó).

  4. 4

    Ba cách chạy

    Mở REPL (python3) tính 2 + 3; rồi tạo hello.py in một dòng và chạy bằng python3 hello.py.

    Hoàn thành khi: REPL ra 5 ngay; chạy file in ra dòng của bạn → biết cả hai cách.