Kiểu cơ bản & suy luận

Nhiều người tưởng dùng TypeScript là phải ghi kiểu cho mọi thứ. Thật ra ngược lại: TypeScript rất giỏi tự suy ra kiểu (type inference) từ giá trị bạn gán. Viết let tuoi = 5 là TS đã biết tuoi kiểu number rồi - thêm : number chỉ tổ thừa.

Đoán thử xem TypeScript suy ra kiểu gì cho mỗi khai báo, rồi bấm để kiểm:

Để ý hai dòng const ten = "Bo" và let ten = "Bo": cùng giá trị mà TS suy ra khác kiểu. Đó gọi là widening (nới kiểu), ta sẽ mổ kỹ ở Bước 3.

• ▸TypeScript tự suy ra kiểu từ giá trị khởi tạo - không cần chú thích ở mọi nơi.
• ▸Chú thích kiểu chỉ cần ở chỗ TS không đoán được (tham số hàm, container rỗng).
• ▸Để TS suy luận giúp code gọn hơn mà vẫn an toàn y như chú thích tay.

Bộ kiểu cơ bản của TypeScript phủ lên đúng các kiểu giá trị JavaScript bạn đã quen:

// Nguyen thuy
let ten: string = "Bo";
let tuoi: number = 2;
let deThuong: boolean = true;

// Mang: danh sach dai tuy y, cung kieu
let diem: number[] = [9, 8, 10];

// Tuple: do dai CO DINH, moi vi tri mot kieu
let cap: [string, number] = ["Bo", 2];

// Object: mo ta hinh dang
let meo: { ten: string; tuoi: number } = { ten: "Bo", tuoi: 2 };

• ▸Nguyên thuỷ: string, number, boolean (và null, undefined).
• ▸Mảng number[] dài tuỳ ý cùng kiểu; tuple [string, number] cố định vị trí và kiểu.
• ▸Object type mô tả hình dạng: tên thuộc tính kèm kiểu của nó.

Một literal type là khi kiểu hẹp lại đúng bằng một giá trị cụ thể: không phải "một chuỗi bất kỳ" mà đúng chữ "do". Ghép nhiều literal bằng dấu | cho ta một tập giá trị hợp lệ:

let mau: "do" | "xanh" | "vang";
mau = "xanh";   // OK
mau = "tim";    // Loi: "tim" khong nam trong tap cho phep

Nhớ vụ widening ở Bước 1: let nới literal thành kiểu rộng (string), còn const giữ literal. Khi muốn khoá cả một object hay mảng lại thành literal, dùng as const:

const mau1 = ["do", "xanh"];            // suy ra: string[]
const mau2 = ["do", "xanh"] as const;   // suy ra: readonly ["do", "xanh"]

• ▸Literal type: kiểu hẹp đúng bằng một giá trị; ghép bằng | thành tập giá trị hợp lệ.
• ▸let nới literal thành kiểu rộng; const giữ nguyên literal.
• ▸as const khoá object/mảng thành literal readonly - nền cho discriminated union sau này.

any là cửa thoát: nó tắt mọi kiểm tra kiểu. Gán gì cũng được, gọi gì cũng được, TS im lặng cho qua - đúng nghĩa vứt đi tấm lưới an toàn mà Bài 1 đã dựng. Lỗi lại trôi tới lúc chạy:

let a: any = "hello";
a.toFixed(2);   // tsc khong bao gi; "hello" lam gi co .toFixed

TypeError: a.toFixed is not a function

unknown là phiên bản an toàn của any: cũng nhận mọi giá trị, nhưng TS bắt bạn kiểm tra trước khi dùng. Cùng đoạn trên với unknown, tsc chặn ngay:

let u: unknown = "hello";
u.toFixed(2);

error TS18046: 'u' is of type 'unknown'.

Muốn dùng u, phải thu hẹp kiểu (narrowing) cho TS biết chắc nó là gì - một kỹ thuật ta sẽ học sâu ở bài Union & narrowing:

let u: unknown = 3.14159;
if (typeof u === "number") {
  console.log(u.toFixed(2));   // OK - trong if, TS biet u la number
}

3.14

Cuối cùng, never là kiểu của thứ không bao giờ có giá trị: một hàm luôn ném lỗi (không bao giờ trả về), hay một nhánh "lẽ ra không xảy ra".

function boom(): never {
  throw new Error("dung lai");
}

Bạn vừa có bộ kiểu nền và hiểu rằng TypeScript tự đoán rất nhiều, chỉ cần chú thích ở chỗ nó chịu thua. Nhưng các object type ở Bước 2 mới chỉ là khởi đầu: khi hình dạng dữ liệu lớn dần, ta cần cách đặt tên và tái dùng chúng.