Mục tiêu, tầm nhìn, sứ mệnh

Làm trưởng nhóm, ba từ này mèo con sẽ nghe suốt: tầm nhìn, sứ mệnh, mục tiêu. Nhiều người dùng lẫn lộn, và khi lãnh đạo nói lẫn lộn thì cả nhóm cũng mơ hồ theo. Hãy tách bạch bằng hình ảnh một chuyến leo núi.

• ▸Tầm nhìn (vision): ngọn núi mèo con muốn tới - bức tranh tương lai mơ ước, dài hạn, truyền cảm hứng.
• ▸Sứ mệnh (mission): vì sao ta leo và leo cho ai - lý do nhóm tồn tại, việc nhóm làm mỗi ngày.
• ▸Mục tiêu (goal): cột mốc cụ thể trên đường - "tới trạm nghỉ số 2 trước buổi trưa", đo được và có hạn.

Một mục tiêu mơ hồ nghe thì hay nhưng không ai biết phải làm gì với nó. "Hãy cố gắng hơn" - cố gắng tới đâu là đủ? Đo bằng gì? Khi không có câu trả lời, mỗi người tự hiểu một kiểu, rồi cuối kỳ ai cũng tưởng mình đã cố gắng mà kết quả vẫn không nhúc nhích.

Mục tiêu rõ thì ngược lại: nó tự nói cho mèo con biết hôm nay làm gì, và cho cả nhóm một vạch đích chung để cùng nhìn về.

• ▸Mục tiêu mơ hồ để mỗi người tự diễn giải, dẫn tới kỳ vọng lệch nhau.
• ▸Không đo được thì không ai biết đã đạt hay chưa, nên không tạo được cảm giác tiến bộ.
• ▸Mục tiêu rõ là một món quà cho người nhận: họ biết chính xác thế nào là hoàn thành.

SMART là cách kiểm nhanh xem một mục tiêu đã đủ sắc nét chưa, qua năm tiêu chí. Đây là khung phổ biến nhất, đáng để thuộc lòng:

• ▸S - Specific (cụ thể): nói rõ làm gì, không chung chung.
• ▸M - Measurable (đo được): có con số hoặc bằng chứng để biết đã đạt.
• ▸A - Achievable (khả thi): đủ sức làm với nguồn lực đang có.
• ▸R - Relevant (liên quan): gắn với mục tiêu lớn hơn của nhóm/tổ chức.
• ▸T - Time-bound (có hạn): có mốc thời gian hoàn thành rõ ràng.

Thử ngay với widget bên dưới: nghĩ về một mục tiêu của mèo con rồi tick từng tiêu chí nó đã đạt. Còn ô nào trống, đó chính là chỗ cần mài thêm.

Có một biến thể đặt thêm hai chữ trước SMART, thành PESMART. Hai chữ này không thay thế SMART, chỉ là hai lớp kiểm tra bổ sung trước khi chốt mục tiêu:

• ▸P - Positive (tích cực): phát biểu theo điều MUỐN đạt, không phải điều muốn tránh.
• ▸E - Ecological (hài hoà): đạt mục tiêu này có tốt cho cả mình lẫn người và việc xung quanh không?

Lớp Ecological hỏi một câu rất thực tế: đạt được mục tiêu này, mèo con có vô tình phá hỏng thứ khác không? Ví dụ ép nhóm chạy nước rút để xong sớm, nhưng đổi lại ai cũng kiệt sức và nghỉ việc tháng sau - thì mục tiêu đó "đạt" mà vẫn là thất bại.

Tổ chức (hay nhóm) luôn đi theo một hướng đã chọn. Là thành viên, việc của mèo con là song hành cùng hướng đó: tìm phần giao nhau giữa điều mình muốn và điều tổ chức cần, rồi dồn sức vào phần giao đó. Khi mục tiêu cá nhân và mục tiêu tổ chức cùng chiều, mỗi ngày đi làm vừa có ích cho tổ chức vừa nuôi lớn chính mình.

Nhưng đôi khi hai bên lệch nhau. Lúc đó có hai cách phản ứng tệ và một cách đúng.

Cuộc trò chuyện "ngồi lại" này không dễ - nó cần biết đưa ra và nhận yêu cầu cho rành mạch, và nhất là biết lắng nghe để hiểu đúng điều bên kia thực sự cần. Ta sẽ học kỹ cả hai ở các bài sau.