Cơ sở dữ liệu

Tệp hợp dữ liệu nhỏ. Khi cần truy vấn linh hoạt, nhiều ghi đồng thời, và toàn vẹn, hãy dùng CSDL. SQLite rất hợp với người mới: một tệp, không server, sqlite3 có sẵn.

• ▸DB cho: truy vấn (lọc/sắp/nối), nhiều ghi đồng thời, ràng buộc & transaction.
• ▸SQLite = CSDL một-tệp, không server; sqlite3 có sẵn - khỏi cài gì.
• ▸Quy mô lớn/nhiều máy mới chuyển sang Postgres/MySQL (cùng kiểu DB-API).

import sqlite3

con = sqlite3.connect("app.db")
con.row_factory = sqlite3.Row            # truy cap theo TEN COT
con.execute("""CREATE TABLE IF NOT EXISTS tasks(
    id INTEGER PRIMARY KEY, tieu_de TEXT, xong INTEGER)""")

con.executemany(                         # chen NHIEU hang mot lan
    "INSERT INTO tasks(tieu_de, xong) VALUES (?, ?)",
    [("Hoc SQL", 0), ("Viet test", 0), ("Doc sach", 1)],
)
con.commit()

for row in con.execute("SELECT * FROM tasks WHERE xong = 0"):
    print(row["id"], row["tieu_de"])     # theo ten cot, khong phai row[1]
con.close()

1 Hoc SQL
2 Viet test

• ▸connect mở/tạo file DB; execute chạy SQL; commit để LƯU (quên commit = mất).
• ▸row_factory = sqlite3.Row → đọc theo tên cột (row["tieu_de"]) - rõ & bền khi đổi cột.
• ▸executemany(sql, list) chèn hàng loạt gọn & nhanh hơn lặp execute.

KHÔNG bao giờ nối str input vào SQL. Dùng dấu ? để truyền input như dữ liệu. Thử nhập một giá trị tấn công:

SELECT * FROM users WHERE name = 'An'

cur.execute(SELECT * FROM users WHERE name = ?, (name,))

• ▸SAI: f"... WHERE name = '{input}'" - input có thể "thoát" và chèn SQL.
• ▸ĐÚNG: execute("... WHERE name = ?", (input,)) - DB coi input là dữ liệu thuần.
• ▸Đây là OWASP A03 (Injection) - luôn tham số hoá, kể cả với dữ liệu "có vẻ an toàn".

def chuyen_tien(con, tu, den, so):
    with con:                              # transaction: commit neu xuoi, rollback neu loi
        con.execute("UPDATE tk SET sodu = sodu - ? WHERE id = ?", (so, tu))
        con.execute("UPDATE tk SET sodu = sodu + ? WHERE id = ?", (so, den))
        # mot lenh loi -> rollback CA HAI -> khong mat tien lung lo

• ▸with con: tự commit khi thoát êm, rollback khi có ngoại lệ - gọn & an toàn.
• ▸Transaction = "toàn bộ hoặc không gì": commit lưu hết, rollback huỷ hết.
• ▸Đặt RÀNG BUỘC ở DB (NOT NULL, UNIQUE, CHECK, FOREIGN KEY) làm "lưới cuối".

Bảng lớn dần thì truy vấn lọc/nối có thể chậm vì DB phải quét cả bảng. Index (như mục lục sách) giúp tìm nhanh; EXPLAIN QUERY PLAN cho biết DB sẽ làm gì:

# Chua co index tren cot 'ten':
con.execute("EXPLAIN QUERY PLAN SELECT * FROM t WHERE ten = ?", ("An",)).fetchone()
# -> (..., 'SCAN t')                      # quet CA bang (cham khi bang lon)

con.execute("CREATE INDEX idx_ten ON t(ten)")

# Sau khi co index:
con.execute("EXPLAIN QUERY PLAN SELECT * FROM t WHERE ten = ?", ("An",)).fetchone()
# -> (..., 'SEARCH t USING INDEX idx_ten (ten=?)')   # dung index (nhanh)

SCAN t
SEARCH t USING INDEX idx_ten (ten=?)

• ▸Không index → "SCAN" (quét cả bảng); có index trên cột hay lọc/nối → "SEARCH ... USING INDEX".
• ▸Tạo index cho cột thường xuất hiện ở WHERE/JOIN/ORDER BY.
• ▸Đừng index bừa: mỗi index làm INSERT/UPDATE chậm hơn & tốn chỗ - index theo nhu cầu truy vấn.

Viết SQL tay rõ ràng nhưng lặp. ORM (vd SQLAlchemy) ánh xạ hàng ↔ object, để bạn làm việc với object Python:

class Task(Base):
    __tablename__ = "tasks"
    id: Mapped[int] = mapped_column(primary_key=True)
    tieu_de: Mapped[str]
    xong: Mapped[bool] = mapped_column(default=False)

session.add(Task(tieu_de="Hoc ORM"))
session.commit()
ds = session.query(Task).filter_by(xong=False).all()

• ▸ORM ánh xạ hàng-bảng ↔ object → ít SQL tay, gọn, an toàn kiểu.
• ▸Đánh đổi: thêm lớp trừu tượng; đôi khi SQL sinh ra chưa tối ưu (đọc EXPLAIN để kiểm).
• ▸Học SQL thô trước, dùng ORM cho dự án lớn nhiều thực thể.