Lưu dữ liệu với PostgreSQL

Khung web ở các bài trước có một điểm yếu: tải lại trang là quên hết. Thêm một sản phẩm, reload, nó biến mất. Vì mọi thứ mới nằm tạm trong bộ nhớ lúc chạy, không được ghi lại đâu cả. Một cửa hàng thì phải có sổ sách: nhớ khách là ai, còn bao nhiêu hàng, ai đã mua gì.

Cuốn sổ đó là database (cơ sở dữ liệu), và khoá dùng PostgreSQL. Bài này không bắt mèo con viết database; bài này dạy hình dung dữ liệu để mô tả cho Claude cho đúng.

Database quan hệ lưu dữ liệu thành bảng - giống một cuốn sổ kẻ ô. Mỗi bảng giữ một loại thứ (sản phẩm, người dùng…); mỗi hàng là một bản ghi (một sản phẩm cụ thể); mỗi cột là một thuộc tính (tên, giá, tồn kho).

CREATE TABLE san_pham (
  id       SERIAL PRIMARY KEY,   -- số thứ tự tự tăng, định danh mỗi dòng
  ten      TEXT,
  gia      INT,
  ton_kho  INT
);

• ▸Database quan hệ lưu dữ liệu thành bảng (hàng = bản ghi, cột = thuộc tính).
• ▸Mỗi bảng giữ một loại thứ: san_pham, nguoi_dung, don_hang…
• ▸Cột id là số định danh độc nhất cho mỗi hàng.

Một web bán hàng có ví cần vài bảng, và chúng nối với nhau qua cột id. Mỗi người dùng có một ví; mỗi đơn hàng thuộc về một người dùng và một sản phẩm:

Cột kiểu nguoi_dung_id trong bảng vi chính là cách nói "ví này của người dùng số mấy" - dân database gọi là khoá ngoại (foreign key). Nhờ vậy dữ liệu không phải chép đi chép lại: thông tin khách nằm một chỗ, các bảng khác chỉ trỏ tới.

PostgreSQL là phần mềm giữ các bảng đó. Phần backend của Next.js nói chuyện với nó: cần hiện danh sách hàng thì đọc bảng san_pham; khách đặt mua thì ghi một dòng vào don_hang. Mèo con mô tả việc, Claude viết câu truy vấn và nối hộ.

Viết SQL tay dễ sai: gõ nhầm tên cột, lệch kiểu dữ liệu, tới lúc chạy mới lòi ra. Một ORM (Object-Relational Mapping) là lớp trung gian: mèo con mô tả bảng bằng TypeScript, ORM lo sinh SQL và kiểm kiểu giúp. Khoá chọn Drizzle ORM vì nó nhẹ, cú pháp gần SQL nên dễ đọc, và type-safe - gõ sai tên cột là báo lỗi ngay khi code.

import { pgTable, serial, text, integer } from 'drizzle-orm/pg-core';

// Mô tả bảng san_pham - đây là "bản vẽ", Drizzle sinh SQL từ nó
export const sanPham = pgTable('san_pham', {
  id: serial('id').primaryKey(),
  ten: text('ten').notNull(),
  gia: integer('gia').notNull(),          // đơn vị đồng (số nguyên)
  tonKho: integer('ton_kho').notNull().default(0)
});

// Đọc danh sách sản phẩm - query được kiểm kiểu, gõ sai cột là báo lỗi
const ds = await db.select().from(sanPham);

• ▸ORM = lớp trung gian: mô tả bảng bằng TypeScript, ORM sinh SQL và kiểm kiểu.
• ▸Drizzle: nhẹ, cú pháp gần SQL, type-safe - hợp Next.js + TypeScript của khoá.
• ▸Schema là một file TypeScript trong repo; Drizzle sinh migration để tạo/đổi bảng an toàn.

Để nói chuyện với database, app cần một chuỗi kết nối (connection string) - gồm địa chỉ, tên database, user và mật khẩu. Đây là bí mật, nên tuyệt đối không ghi thẳng vào code: code đẩy lên GitHub là ai cũng đọc được mật khẩu. Chỗ của nó là file .env (biến môi trường):

DATABASE_URL="postgresql://user:matkhau@localhost:5432/shop"

# Nhắc: thêm .env vào .gitignore để nó KHÔNG bị đẩy lên GitHub

Code chỉ đọc giá trị qua tên DATABASE_URL, không biết mật khẩu là gì. Khi deploy lên VPS, mèo con đặt biến môi trường ở máy chủ - cùng một cách giấu bí mật.

• ▸Chuỗi kết nối chứa địa chỉ + user + mật khẩu database - là bí mật.
• ▸Để trong .env, code đọc qua tên biến; KHÔNG hardcode vào mã nguồn.
• ▸.env phải nằm trong .gitignore để không lọt lên GitHub.

Có file schema và chuỗi kết nối rồi, nhưng database vẫn trống - schema mới chỉ là bản vẽ bằng TypeScript. Cần hai bước để biến bản vẽ thành bảng thật trong PostgreSQL, dùng công cụ drizzle-kit đi kèm Drizzle:

# 1) generate: đọc db/schema.ts, sinh file migration (các câu SQL thay đổi)
npx drizzle-kit generate

# 2) migrate: chạy migration lên database (dùng DATABASE_URL trong .env)
npx drizzle-kit migrate

• ▸generate: đọc schema → sinh file migration (lịch sử thay đổi, lưu trong repo).
• ▸migrate: chạy migration lên database để tạo/đổi bảng.
• ▸Migration commit cùng code, nên deploy lên VPS hay ai checkout về cũng dựng lại đúng bảng.

Quan trọng nhất: sau này cần đổi bảng - thêm cột, thêm bảng mới, đổi kiểu dữ liệu - quy trình lặp lại y hệt. Sửa db/schema.ts rồi chạy lại generate và migrate. Drizzle tự so schema mới với hiện trạng và chỉ sinh phần thay đổi:

Khi sản phẩm bắt đầu giữ dữ liệu khách (email, đơn hàng, số dư), mèo con nhận một trách nhiệm: chỉ thu cái thực sự cần, không lưu thừa, và giữ bí mật cẩn thận. Mật khẩu chẳng hạn không bao giờ lưu nguyên văn - phải băm; chuyện này để bài đăng nhập lo.