Vì sao code sạch quan trọng

Nhiều người tưởng lập trình chủ yếu là gõ code mới. Thực tế phần lớn thời gian là đọc code đã có - của mình tuần trước, của đồng đội - để hiểu rồi mới sửa được một dòng. Tỉ lệ đọc so với viết rất cao.

Hệ quả thẳng tuột: hãy tối ưu code cho người ĐỌC, không phải cho người gõ. Một đoạn khó đọc bắt cả đội trả giá mỗi lần chạm vào nó.

// Kho doc: ten bi an, vong lap long, phai giai ma moi hieu
function d(u: User[]): User[] {
  const r = [];
  for (let i = 0; i < u.length; i++) {
    if (u[i].a && u[i].t <= 30) r.push(u[i]);
  }
  return r;
}

// De doc: ten noi ro y dinh, mot dong dien ta nhu van xuoi
function activeUsersSeenRecently(users: User[]): User[] {
  return users.filter((u) => u.isActive && u.daysSinceLogin <= 30);
}

• ▸Code được đọc nhiều hơn viết rất nhiều lần trong vòng đời của nó.
• ▸Vậy nên tối ưu cho người ĐỌC: tên rõ, ý định lộ ngay, ít phải “giải mã”.
• ▸Khó đọc không miễn phí - cả đội trả giá mỗi lần quay lại file đó.

Mỗi lần tặc lưỡi “để dọn sau”, code rối thêm một chút. Cái rối đó - sự bừa bộn (mess) - tích tụ: sửa chậm dần, bug nhiều dần, người mới vào đội lâu nắm hơn. Tệ hơn, nó cộng dồn như lãi kép.

Kéo thử slider bên dưới: cắt góc (bỏ qua dọn dẹp) cho cảm giác nhanh lúc đầu, nhưng vận tốc tụt dần khi mess chồng chất - tới một lúc đội giữ code sạch vượt mặt rồi bỏ xa.

• ▸“Dọn sau” thường thành “không bao giờ dọn”; mess tích tụ và cộng dồn.
• ▸Cắt góc nhanh trước mắt nhưng vay vào tương lai với lãi suất cao.
• ▸Giữ sạch không phải cầu toàn - là dọn liên tục từng chút để khỏi trả lãi kép.

Không có thước đo máy chấm được, nhưng giới lập trình đồng thuận khá rộng về vài đặc điểm. Gom lại, code sạch là code mà người sau đọc hiểu ngay ý định, ít phải đoán:

• ▸Đọc như văn xuôi: tên & cấu trúc nói RÕ ý định, không bắt người đọc giải mã.
• ▸Mỗi mảnh làm MỘT việc rõ ràng, đúng như tên gọi - ít bất ngờ.
• ▸Không lặp (no duplication): một ý chỉ có một chỗ định nghĩa.
• ▸Dễ kiểm thử (test) và dễ thay đổi mà không sợ gãy chỗ khác.

Hướng đạo sinh (Boy Scout) có một luật: “Để khu cắm trại sạch hơn lúc bạn đến.” Áp vào code: mỗi lần chạm một file, cải thiện một điều nhỏ - đổi một cái tên mơ hồ, tách một hàm dài, xoá một dòng comment đã chết - mà không đổi hành vi.

Không cần đại tu hoành tráng. Hàng trăm cải thiện nhỏ an toàn (có test đỡ lưng) làm codebase sạch dần mà không có ngày “dừng mọi thứ để refactor”. Cả khoá này chính là bộ dụng cụ Boy Scout của mèo con.

Nếu code sạch là diễn đạt ý định rõ, thì kiểu (type) là một kênh diễn đạt rất mạnh mà JavaScript thuần thiếu. Chữ ký hàm có kiểu tự kể câu chuyện của nó:

// JavaScript: chu ky khong noi gi - a, b, c la cai gi?
function pay(a, b, c) { /* ... */ }
pay(o, k, 100); // dung thu tu? dung don vi? khong ai biet

// TypeScript: ten + kieu ke ro cau chuyen; goi sai kieu la bao loi ngay
function pay(order: Order, card: Card, amount: Money): Receipt { /* ... */ }

• ▸Kiểu biến chữ ký hàm thành tài liệu sống: đọc là hiểu mỗi tham số là gì.
• ▸Trình kiểm tra kiểu bắt lỗi SỚM và làm refactor (đổi tên, di chuyển) an toàn hơn.
• ▸Nguyên tắc clean code áp dụng cả cho JS thuần - TS chỉ cho thêm một công cụ.