Mô hình vs sơ đồ: 4 khái niệm

Ở bài trước, ta thấy C4 là "bản đồ nhiều mức zoom". Trước khi vẽ bản đồ, cần phân biệt hai thứ rất hay bị lẫn: mô hình (model) và sơ đồ (diagram).

• ▸Mô hình (model): tập hợp các phần tử (người, hệ thống, container...) và quan hệ giữa chúng - nguồn sự thật duy nhất.
• ▸Sơ đồ (diagram): một bức tranh vẽ ra một phần của mô hình, ở một mức zoom, cho một khán giả.
• ▸Một mô hình → nhiều sơ đồ: giống một toà nhà thật chụp được nhiều tấm ảnh từ nhiều góc.

Hiểu lầm "sơ đồ chính là mô hình" là gốc của cảnh mỗi người vẽ một kiểu. Khi đã có một mô hình rõ ràng trong đầu, các sơ đồ chỉ là cách trình bày nó - và chúng sẽ tự nhất quán với nhau.

Ví dụ, đây là một SƠ ĐỒ - một bức vẽ ra từ mô hình, ở mức xa nhất (Context):

Để dựng mô hình, C4 chỉ cần năm loại phần tử. Chúng xếp lồng nhau từ ngoài vào trong, như những con búp bê Nga:

Quan hệ "lồng nhau" rất quan trọng: một Person dùng một Software System; hệ thống gồm các Container; mỗi container gồm các Component; mỗi component gồm Code element.

Hai khái niệm ngoài cùng là thứ ai cũng hình dung được, kể cả người không rành kỹ thuật:

• ▸Person là một VAI TRÒ, không phải một người cụ thể: "Học viên", "Giảng viên" - không phải "bạn Miu".
• ▸Software System của bạn là cái bạn đang xây; nó là tâm điểm của sơ đồ Context.
• ▸Software System ngoài (external) là dịch vụ bạn nối tới nhưng không sở hữu: cổng thanh toán, dịch vụ email, bản đồ.
• ▸Ở mức này KHÔNG nói về công nghệ - chưa cần biết viết bằng gì, lưu ở đâu.

Ba khái niệm bên trong là phần kỹ thuật, dành cho người sẽ xây và vận hành hệ thống:

• ▸Container = đơn vị CHẠY/TRIỂN KHAI được: một app, một API, một cơ sở dữ liệu, một file system. Đây là chỗ công nghệ bắt đầu xuất hiện.
• ▸Component = một nhóm chức năng bên trong một container (vd Order Controller, Dispatch Service). Nó không tự chạy riêng.
• ▸Code element = lớp/class, hàm - mức trong cùng, thường được bỏ qua hoặc để IDE tự sinh khi cần.

Cách nhanh nhất để "ngấm" năm khái niệm là tự phân loại. Đọc từng "thứ" và chọn xem nó là Person, Software System, Container, Component hay Code element - đoán sai cũng tốt, đó là cách học nhanh:

• ▸Mẹo: cứ hỏi "thứ này có CHẠY/TRIỂN KHAI riêng được không?" - có thì là container.
• ▸Người (vai trò) luôn là Person; cả một sản phẩm là Software System.
• ▸Một class trong code là Code element - đừng nhầm với Component (nhóm nhiều class).

Giờ ráp lại: khi đã có mô hình (các phần tử + quan hệ), mỗi mức zoom chỉ là một sơ đồ vẽ ra từ cùng mô hình ấy. Widget dưới đây minh hoạ - cùng một hệ thống, ba sơ đồ ở ba mức:

Để ý: bạn không dựng ba mô hình khác nhau, mà dựng một mô hình rồi nhìn nó ở ba độ zoom. Đây chính là cách giúp các sơ đồ luôn khớp nhau.